Christen en wetenschapsbeoefening

P. JONGENBURGER

 

Vraag:

Is het voor een christen verantwoord een tak van wetenschap te kiezen voor zijn toekomstige bezigheid?

 

Antwoord:

U ziet hier iemand voor u staan, die dat gedaan heeft. Ik weet niet of dat verantwoord was - of liever, ik weet dat wel! Je kunt die vraag nl. niet in het algemeen beantwoorden. Het zou best kunnen zijn, dat iemand een zeer bepaalde kant uit moet, dat God een bepaalde weg voor hem heeft, dat hij dus een ándere weg zou moeten uitgaan. Als zo iemand niet die weg zou kiezen, maar de wetenschap, dan zou dat inderdaad verkeerd zijn. Ik geloof dus niet, dat je in het algemeen mag zeggen: "het is voor een christen verantwoord", of "het is niet verantwoord". Dat is een zaak van persoonlijke overweging.

Daarbij kunnen enkele gedachten misschien dienstig zijn.

De wetenschap is een bedrijf dat zich afspeelt hier op aarde, "onder de zon". Daarom geloof ik ook, dat je in het boek Prediker zoveel dingen vindt, die hierop van toepassing kunnen zijn. In Prediker is een man aan het woord, die heeft geprobeerd een sluitrede te vinden en hem niet gevonden heeft.

 

Betekent dit nu dat je het niet mag doen, dat je hier op aarde niet met de dingen mag bezig zijn, die wij wetenschappelijk noemen? Ik geloof het niet. De wetenschap zoekt. Maar zij zoekt bepaald niet naar waarheid. Dat is vanmiddag door de laatste inleider geloof ik ook reeds gezegd. Ik wil dat echter nog eens benadrukken. Wat de wetenschap doet is - in dit aardse vlak, in wat wel eens de "voorgrondwerkelijkheid" genoemd wordt in de werkelijkheid van het zichtbare, het waarneembare - zoeken naar verbanden en het hanteren van die verbanden om daarmee in dit aardse vlak liggende dingen te doen. Dit is dus in wezen niet zo heel veel anders dan wat elke willekeurige ambachtsman doet. Het is gewoon een vak, een ambacht. Dat je uit dit ambacht, als je te ver gaat, allerlei verkeerde conclusies kunt trekken en daarmee op plaatsen terecht kunt komen waar je als christen niet moet zijn, staat als een paal boven water. Maar dat overkomt ook de melkboer die water in zijn product doet! Die is ook aangeland op een plaats waar hij niet mag zijn. Het komt er hierbij veel meer op aan hoe dat vak wordt gehanteerd, dan dat in dit vak zelf zoveel aanwijsbaar goeds of slechts zit.

 

Hiervan wil ik nog twee dingen zeggen:

In de eerste plaats zijn er verschillende takken van wetenschap. In enkele takken van wetenschap dringen de problemen waarover wij hier vanmiddag spreken zich als het ware op. Ik denk daarbij met name bijv. aan een vak als psychologie, dat diep in de menselijke geest graaft. Naar mijn mening is dit een vak, dat voor een christen moeilijk is om te beoefenen - althans, de in dit vakgebied heersende gangbare wetenschappelijke meningen zijn voor een christen in het algemeen niet aanvaardbaar. Dat weet je vooruit.

 

Dan is er een vak waarmee de evolutieleer veel te maken heeft, de biologie. Je moet je als christen werkelijk ernstig afvragen ̣f je een vak als biologie kunt beoefenen zonder met je geweten in conflict te komen. Ik ben ervan overtuigd dat dit mogelijk is. Maar ik ben er evenzeer van overtuigd dat er gevaren in schuilen.

Er zijn echter ook vakken, die hiervan in veel mindere mate last hebben. Zolang men zich bijv. beperkt tot de zuivere natuurkunde, zal men tegen deze problemen niet zo gauw aanlopen.

Zo meen ik dan ook, dat men na grondige voorafgaande overwegingen wel degelijk een geschikte keus kan doen voor het beoefenen van wetenschap. Daarbij gaat het natuurlijk niet alleen om deze argumenten. Maar gesteld dat men, in zijn hart kijkend vindt, dat het de weg van de Heer is, dus dat men dit moet doen, dan kan dat natuurlijk wel degelijk. Maar er hoort wel altijd een waarschuwing bij!

 

Daarmee kom ik tot het tweede, waarop ik wilde wijzen. Ik meen dat die waarschuwing ook in Prediker staat: "In veel wijsheid is veel verdriet en wie wetenschap vermeerdert, vermeerdert smart". Dat is dus wel iets wat men zich op het hoofd haalt als men deze weg kiest. Het betekent niet dat je er je doodongelukkig bij zult voelen, maar wel dat je je problemen aanhaalt. Nu, goed! - in de bijbel wordt er ook over mensen die in de handel bezig zijn gesproken. Daar speelt het probleem van de morele eerlijkheid voor een gelovige een grote rol! Zo wordt er dan in de bijbel ook over wetenschap gesproken en ook daarbij is een waarschuwing. Die waarschuwing betreft een soort wet, die hier op dit ondermaanse geldt: "Wie wetenschap vermeerdert, vermeerdert smart".

Het dilemma waarvoor wij staan is, dat wij als mensen het ons aan de ene kant niet kunnen veroorloven om het zonder te doen - als we het zonder gedaan hadden zou er nu niet op twee derde maar op de gehele wereld honger geleden worden! Wij moeten het doen, willen we met z'n allen in leven blijven.

Aan de andere kant echter staat er een soort sanctie op. Het heeft gevolgen! Als we ons gaan bezig houden met dingen die zozeer in het aardse vlak liggen, lopen we gevaar, dat we uit het oog verliezen datgene wat boven is. En dat is een ernstig gevaar.

 

Ik geloof dan ook dat we deze dingen alleen mogen doen, wanneer we ze doen vanuit de verbinding die wij met Christus hebben. Alleen dan zullen we voor veel struikelen bewaard blijven. Trouwens in dit verband is er meen ik nog een punt, dat genoemd moet worden.

 

Het is duidelijk, dat wij mensen de wetenschap - een wetenschap die op zichzelf niet waarheid-zoekend is, maar eenvoudig niet anders dan aardse verbanden wil vastleggen - dat wij deze wetenschap kunnen gaan hanteren als een strijdmiddel tegen God. Het is mogelijk ook in deze zin "de wetenschap te vermenigvuldigen". En ik geloof, dat er zich nu reeds iets begint af te tekenen van de wijze waarop de mens ten slotte zijn opstandige plannen tegen God zal volvoeren.

De verborgenheid van de wetteloosheid werkt al!

Een van de gebieden waarvan de mens in zijn strijd tegen God gebruik zal gaan maken is ongetwijfeld het gebied van de wetenschap. Enerzijds zeggen we weliswaar: de wetenschap pretendeert niet waarheid te zoeken, de wetenschap probeert slechts aardse verbanden te vinden; maar anderzijds kan die wetenschap zo gehanteerd worden, dat ze is: - opstand tegen God. En ze zal te eniger tijd zo gehanteerd worden, daar kunnen we absoluut zeker van zijn! In dat licht bezien is het dus zeker een ernstige vraag voor iedereen: - zal ik me met wetenschap bezig houden? Natuurlijk zal hier niemand zeggen: ik wil me bezig houden met opstand tegen God! Maar wie deze weg kiest, moet er zich wel van bewust zijn, dat hij in ernstige conflictsituaties kan geraken. je kunt trouwens altijd - wat je ook doet - in conflictsituaties terecht komen, BEHALVE wanneer je bezig bent in de weg van God. Als het dus de weg van God voor je is, dan zeg ik: je mag en je kunt het doen. En als je het hoofd omhoog gericht houdt, dan zul je voor moeilijkheden en afval bewaard worden. Maar of alle conflicten je bespaard zullen worden weet ik niet, want: "Wie wetenschap vermeerdert, vermeerdert smart". Het is niet bepaald een makkelijke manier om het leven door te komen. Het lijkt misschien wel erg aantrekkelijk, maar ieder die dat wil gaan doen, mag zich wel terdege afvragen hoe sterk hij staat - niet in eigen kracht natuurlijk, maar gezien in het licht van Boven.